Eva Lootz. Auga en díxitos vivos

O 29 de xaneiro clausurábase no Centro Galego de Arte Contemporánea a exposición Cut Through the Fog da artista Eva Lootz. Lootz nace en Viena en 1940 pero dende o 1968 reside en España, onde compartiría territorio co sector cultural nunha época de dictadura contestada.

Lembro perfectamente o meu primeiro encontro con ela dentro do Mestrado en Arte Contemporánea da Universidade de Vigo. Presentárona coma unha artista matérica. Asistín á charla, reacia a aproximarme a unha visión da arte da que me considero distante. Saín moi preto de Eva. Tanto é así que hoxe en día o noso contacto é frecuente. E non falamos de materia, falamos de sociedade. Algo terá que ver en todo isto o que entende Lootz  por area: “O que se quixera reter e non fai máis que escapar entre os dedos”.

Eva non sabe que me aventuro a facer este escrito. Pensei en facerlle unha entrevista, modesta, por correo electrónico. Desboteino. Os seus ollos inquedos e a súa mirada atenta navegan mellor no ámbito físico que a través da pantalla. Supoño que esta apreciación non é infrecuente hoxe en día. Ten que ver cos lazos sociais que nacen, se manteñen e esmorecen no devir tecnolóxico postmoderno. Linguaxe binaria, sentimento retráctil. Tactilidade.

Eva Lootz está considerada coma unha artista centrada, na súa primeira época, na experimentación no campo da pintura, interesada polas color field painters (superficies uniformes e amplos campos de cor); e aberta nun segundo momento ao diálogo coa arte povera[1], o minimal[2] e o land art[3] nunhas prácticas precursoras do postminimalismo[4]. Esta é a parte física do traballo de Eva. Pero hai moito detrás disto.

Falabamos de tactilidade. Area, sal, xeo, cobre… Que se agocha detrás? Eva Lootz recoñecía na charla que ofrecía aos alumnos e alumnas da facultade de Belas Artes que, nos seus inicios, trataba de fuxir de toda afirmación persoal nun rexeitamento da subxectividade tradicional. Esa mesma artista é a que durante o mes de novembro do pasado ano, coordinaba un obradoiro arredor da problemática das minas de wolframio en Galicia (https://www.youtube.com/watch?v=tagyfH97M_A). Máis dunha decena de persoas, arredor daquela mesa, ollabamos para Eva escoitándoa falar de xeoeconomía.

Houbo un momento no que entendeu que o contexto no que ela estaba producindo arte non respondía a un tipo de industria artística que debera estar desvinculada da problemática social, ambiental, económica. Houbo un momento no que Lootz introduce a fala na area e o son no cobre. Os materiais configuran letras e as letras crean linguaxe. E a linguaxe transmite ideas e, agora si, a artista posiciónase.

Desta época do traballo de Eva Lootz nacen as súas obras centradas na conca do Guadalquivir: Cuenca suspendida (2009) -o delta como rede de comunicacións-, Embalses 116 (2013), ou Bajo Guadalquivir 272-1 (2009) onde, apoiada nos recursos da tecnoloxía dixital, plasma os cambios do curso do baixo Guadalquivir ao longo de 272 anos en formas escultóricas. Todo isto gracias á tecnoloxía 3D. Eva Lootz advirte en varias entrevistas que, nun futuro non moi lonxano, as guerras mundiais terán como obxectivo o control da auga.

Este discurso gañaba corpo na exposición La canción de la Tierra que no 2016 se amosou no espazo Tabacalera en Madrid. Arredor de catro materiais básicos (o sal, o cobre, a auga e reunindo a todos, a electricidade), Lootz apremiaba aos visitantes a tomar consciencia de que todo o que está debaixo dos nosos pés e nos sostén está armado pola materia que configura a Terra na que vivimos. Reunindo todo isto e como punto de inflexión no devir do ser humano, atopamos o invento da electricidade. Logo da electricidade, todo o que veu. Todo o que hoxe en día nos é tan (des) coñecido como necesario. Tan descoñecido que esquecemos de onde procede; e tan necesario que non nos permite entendernos como limitados, situados, condicionados, emprazados. 

Con 76 anos ás costas, Eva Lootz atopa na era dixital o mellor vehículo para unha expresión contestataria a través da arte. E non soamente isto; atopa precisamente no desenvolvemento tecnolóxico, de xeito moi intelixente, a maneira de chamar a atención arredor do feito de que aquilo que utilizamos como discurso (a propia tecnoloxía), condiciona o propio discurso.

Campo de Baterías, unha obra na que se pon de manifesto a importancia e cercanía que na nosa vida ten o invento da electricidade, advirte como, o que a Terra acadou logo de millóns de anos de fotosíntese -ser unha auténtica macrobatería de biomasa-, nun xogo case pueril, se está descargando sen reposición aparentemente estudada.

Isto faime ter esperanzas arredor da posibilidade de empregar a nova linguaxe binaria como plataforma de diálogo real entre diferentes comunidades, distantes e mesmo opostas. A través da videoarte, da impresión en 3D, das conexións eléctricas, Eva di: "A Terra que pisamos está en perigo, estase a consumir". As súas esculturas sobre o Guadalquivir denuncian: a loita de poder será polo control de recursos naturais. As súas obras arredor de Rio Tinto ou o wolfram galego presaxian: volverá o sal definir a palabra salario.

Os díxitos binarios que dan pe a que a auga floreza nas esculturas do Guadalquivir son ecos dunha linguaxe que hoxe en día semella unha conca inesgotable. É correcto falar nunha linguaxe esgotada? É correcto advertir que esa linguaxe na que falamos é esta e que, ao igual que a auga, ten data de caducidade? É correcto anunciar que a loita polos recursos debera ser unha cuestión comunal e non especulativa? Materia e tecnoloxía en Eva Lootz falan do mesmo: unha aposta pola autoconciencia e unha premura na actitude de resistencia que a Terra nos reclama como debedores do chan no que pisamos.

Lendo, visitando e escoitando a Lootz, presinto que no seu discurso resoa un filósofo alemán que apuntaba: Só onde Terra comparece, Mundo aparece. Eva sabe ben que é soamente debaixo dos pés, nas materias primeiras, retráctiles e resistentes, onde se pode atopar o xeito de seguir construíndo linguaxes e interpretacións respetuosas co Lugar no que vivimos, e no que todos e todas temos que convivir.

Eva Lootz fai unha análise física da traxectoria da conca do Guadalquivir durante 272 anos. A tecnoloxía traduce esta realidade física a unha realidade dixital a través da linguaxe binaria. Pero áinda son díxitos vivos, díxitos que son quen de tecer unha oratoria pola que aínda decorre a conca do río. Esa traxectoria que a auga fai consérvase na linguaxe binaria, que preserva a viveza da auga nun novo código. Somos quen de pensar nunha conca dixital pola que as palabras, como auga, flúen libres pero cunha traxectoria consciente e comprometida co lugar do home no mundo? Algo así propón Eva Lootz no seu plantexamento da incursión da arte nas novas formas de tecnoloxía. Ou algo así percibín na súa mirada aquela tarde en Compostela mentres me falaba do wolfram.

“A auga, onde queira que vai e a cada obxecto que encontra faille a mesma proposta; faite soluble, faite viaxeiro, do demáis encargarase a corrente”. Eva Lootz.


[1] Expresión italiana que significa “arte pobre” e que define unha corrente estética aparecida en Turín arredor de 1967 como reacción fronte a arte tradicional na medida en que este se considera belo e de materiais nobres.

[2] O minimal art é esencialmente a pintura e a escultura abstracta e xeométrica, creada en Nova York nos anos sesenta. Seguen formas básicas coma o ángulo recto, o cadrado e o cubo.

[3] Tendencia da arte contemporánea que emprega as paisaxes e os elementos da natureza como escenario e medio para realizar obras de arte. O seu principio máis importante é intervir no espacio da natureza.

[4] É un estilo que nace en reacción ao minimalismo, contra a súa rixidez xeométrica, da súa ideoloxía austera. En oposición á arte ben feita, o postminimalismo aspira a unha arte suxa, como acto de provocación. Ten unha nova sensibilidade que suliña a vulnerabilidade da arte e da vida. Consíbe a arte como obxecto non comercial, como actividade artística, como comportamento. 

Artículos relacionados